Księga Zasłużonych dla Miasta Świnoujście – tom I, część 1
Bez względu na ustrój w którym żyjemy, dla rozwoju miasta rolę szczególną – z różnych względów – odgrywają ponadprzeciętnie aktywni mieszkańcy, wyróżniający się swoją postawą oraz działaniem na rzecz Miasta i lokalnej społeczności.
Z obiektywnego punktu widzenia, bez jakichkolwiek uprzedzeń, należy zachować pamięć o nich, bowiem w swoim czasie współtworzyli oni rzeczywistość Miasta Świnoujście, a także Międzyzdrojów, które do 1984 r stanowiły dzielnicę Świnoujścia. Wyjątkowe osobowości i czyny owych ludzi, których wpisano do ksiąg jako zasłużonych odcisnęły się w większym lub mniejszym stopniu na naszej wyspiarskiej historii. Stąd też pokrótce przywołujemy z szacunku kilka słów o nich, aby zachować dla potomnych zarys tych ważnych wyspiarskich postaci minionego czasu.
W Biurze Rady Miasta Świnoujście znajdują się oryginały Ksiąg Zasłużonych dla Miasta Świnoujście. W dwóch tomach ujęto notki wraz z częścią tylko zdjęć osób zasłużonych dla Miasta Świnoujście. Znaczna liczba zdjęć po archiwalnych poszukiwaniach została w niniejszym opracowaniu uzupełniona. Tom pierwszy założono w 1974 r, a drugi w 1986 r. Wpisy zasłużonych kończą się na roku 1989, czyli roku przełomu ustrojowego w Polsce. W późniejszym już okresie (po blisko 15 latach) kolejne władze Miasta Świnoujście zdecydowały o nowej formule uhonorowania szczególnie zasłużonych dla miasta oraz innych wybitnych postaci. Uchwałą Rady Miasta Świnoujście Nr XXVII/228/2004 z dnia 22 lipca 2004 r. wprowadzono wtedy tytuł Honorowego Obywatela Miasta Świnoujście. Od 2026 r pojawiła się też nowa formuła uhonorowania Świnoujścian rozsławiających swoje rodzinne miasto , którą określono mianem „Ambasador Świnoujścia”.
TOM I KSIĘGI ZASŁUŻONYCH DLA MIASTA ŚWINOUJŚCIE (część 1)
Zapis pierwszego z tomów na wstępie informuje, że księgę założono z inicjatywy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w XXX-lecie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) i ujęto w niej ludzi, których „twórcza myśl, rzetelna praca i oddanie legły u podstaw rozwoju miasta”. Do tej księgi założonej w 1974 r. jak podkreślono zostało wpisanych „113 osób i 7 przedsiębiorstw”. (w tym 24 osoby bez jakiegokolwiek opisu oraz 7 instytucji, organizacji i przedsiębiorstw). Księga zawiera niewielką tylko liczbę zdjęć osób zasłużonych. Ich znaczną część udało się uzupełnić w wyniku żmudnych poszukiwań.
ZDZISŁAW LANGIEWICZ (rocznik 1923) został umieszczony na pierwszej z kart tego tomu, z wpisem datowanym na 1984 r. Ówczesny Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej (MRN). Mieszkaniec Świnoujścia od 1962 r. Zawodowo pracował m.in. w Biurze Projektów, w Morskiej Stoczni Remontowej jako szef inwestycji. W latach 1980-1984 Przewodniczący MRN, radny Wojewódzkiej Rady Narodowej (WRN), od 1984 r. zastępca prezydenta Miasta Świnoujście, członek Stronnictwa Demokratycznego (SD), przez lata znany społecznik.
BOHDAN GAWEŁ (rocznik 1933) otwiera drugą z kart. W Świnoujściu od 1955 r, a przez 23 lata pracownik Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich (PPDiUR) „ODRA”. W latach 1979 – 1983 najpierw Naczelnik Miasta Świnoujście , a następnie Prezydent Miasta Świnoujście, zaś od 1984 r. dyrektor naczelny Morskiej Stoczni Remontowej (MSR) w Świnoujściu. W latach 1984 r do 1990 r. Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej. Społecznik, sprawny organizator i ceniony fachowiec.
Na kolejnej karcie I tomu Księgi Zasłużonych zamieszczono bez opisu li tylko wykaz osób, które zostały wpisane z imienia i nazwiska uchwałą instancji partyjnej (PZPR) z okazji XXX-lecia PRL. Wpisano tam 24 następujące osoby: ANTONI BERESZCZYŃSKI, ZENON BŁASZAK, MARIAN BRDYS, STANISŁAW CEBULKA, STANISŁAW ZWIERZOWSKI, KAZIMIERZ GABRYSZAK, JULIUSZ HEBEL, KAZIMIERZ KOWALSKI, TEOFIL KROPSKI, RYSZARD LASECKI, JULIAN MARKIEWICZ, WŁODZIMIERZ JAWORSKI, ZYGMUNT MIKLEJEWSKI, TADEUSZ PIECHOTA, TADEUSZ PIPSKI, STANISŁAWA REZLER, RAJMUND RYBIŃSKI , STANISŁAW SROKA, EDMUND SULIMOWICZ, RYSZARD SANDECKI, ADAM WARLIŃSKI, JAN WIŚNIEWSKI, FRANCISZEK WOŹNIAK I MARIAN REMBIAŁKOWSKI.
Dalsze wpisy w tej księdze wraz z krótkim opisem poświęcone są już na każdej karcie innej osobie.
MARIA KOWALCZYK (rocznik 1919). Profesor szkoły średniej, w Świnoujściu od początku lat 60-tych. Wzorowa nauczycielka aktywna społecznie, radna dwóch kadencji oraz Przewodnicząca Komisji Oświaty i Kultury.
LEON ANTCZAK (rocznik 1921). Zastępca dyrektora Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej (MPGKiM) . W latach 1952-56 I sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR w Świnoujściu.
WANDA BOROCH (rocznik 1927) Od 1960 r kierownik Administracji Domów Mieszkalnych w Świnoujściu – Warszowie. Aktywny działacz partyjny (PZPR), samorządowy i Ligi Kobiet.
JAN DAROWNY (rocznik 1921). Starszy marynarz Zarządu Portu Szczecin O/Świnoujście. Mieszkał w Świnoujściu od wyzwolenia. Jako jeden z pierwszych uczestniczył w odbudowie nowego miasta. Aktywny działacz społeczny.
STANISŁAW ŚMIGRODZKI (rocznik 1922). Od 1953 r. oficer na statkach rybackich Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorski i Usług Rybackich (PPDiUR) „ODRA”. Aktywny działacz społeczny i partyjny (PZPR).
JAN BERNECKI (rocznik 1916). Od 1953 r. w Świnoujściu, ślusarz w PPDiUR „ODRA”. Wzorowy pracownik, aktywny uczestnik życia społecznego i politycznego, ławnik w Sądzie Rejonowym.
WŁADYSŁAW BOROWSKI (rocznik 1926). Na terenie Świnoujścia od 1955 r. Lekarz medycyny początkowo w przychodni przyzakładowej PPDiUR „ODRA”, a od 1957 r kierownik Przychodni Rejonowej nr 2 w Świnoujściu. Od 1958 r. radny MRN, a przez cztery kadencje Przewodniczący Miejskiej Komisji Zdrowia, Zatrudnienia i Pomocy Społecznej. Aktywista społeczny, szczególnie w służbie zdrowia.
RUDOLF HORODYŃSKI (rocznik 1926). Od maja 1944 jako ochotnik bierze udział w wyzwoleniu kraju od Warszawy, poprzez Wał Pomorski, Kołobrzeg, Odrę i Berlin. Po wojnie w szeregach Wojsk Ochrony Pogranicza. Od 1963 r. pracownik ZPS (Zakładu Przeładunkowego Świnoujście). Ceniony pracownik i aktywny działacz społeczny oraz partyjny (PZPR).
ALEKSANDER KLIMENTOWSKI (rocznik 1918). Uczestnik kampanii wrześniowej w 1939 r. W Świnoujściu od 1946 r w Milicji Obywatelskiej. Od 1948 r. do 1972 r. w terenowych organach administracji państwowej, gdzie pełnił różnorakie funkcje. Zaangażowany społecznie i politycznie m.in. długoletni przewodniczący Zespołu Orzekającego Kolegium ds. Wykroczeń.
RYSZARD KOSEWSKI (rocznik 1930). W Świnoujściu od 1954 r. Długoletni działacz młodzieżowy , partyjny i społeczny. W 1954 r dowódca Warty Ochrony Mienia, a od 1958 r wzorowy pracownik MPGKiM.
MARIAN OSETEK (rocznik 1931 r.). Od 1951 r pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Żegluga Szczecińska – kierownik statku. Aktywny i zaangażowany działacz społeczny i polityczny.
ADAM PIJANKA (rocznik 1926) W Świnoujściu od 1954 r. Funkcjonariusz Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Świnoujściu (w MO od 1946 r).
STANISŁAW SOKAL (rocznik 1917). W Świnoujściu od 1950 r. technolog w PPDiUR „ODRA” . Zasłużony pracownik przedsiębiorstwa, który swoim działaniem przyczynił się do rozwoju firmy. W latach 1952-1956 zastępca dyrektora ds. połowów. W latach 1963 – 1972 aktywny działacz Powiatowej Rady Narodowej.
STANISŁAW SZCZEPARA (rocznik 1933). W Świnoujściu od 1954 r. Początkowo sternik, a później Kapitan Żeglugi Wielkiej w PPDiUR „ODRA”. Aktywny działacz młodzieżowy i partyjny (w centralnych władzach PZPR).
STEFANIA WAŁACH (rocznik 1929). W Świnoujściu od 1950 r. Jedna z pierwszych pracownic świnoujskiego handlu. Przez lata kierownik sklepu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w Świnoujściu. Działacz społeczny.
ZOFIA CZAPLA (rocznik 1927). Od 1954 r przez kolejne lata wyróżniający się sprzedawca w sklepie WSS „SPOŁEM”. Wzorowy wychowawca pokolenia młodych pracowników handlu.
FRANCISZEK DĄBROWSKI (rocznik 1925). Od 1954 r pracownik PPDiUR „ODRA”. Wzór sumienności i pracowitości. Działacz partyjny (PZPR).
STANISŁAW LIWSKI (rocznik 1928). Mieszkaniec Świnoujścia i pracownik PPDiUR „ODRA” od 1954 r. Kapitan Żeglugi Wielkiej. Aktywista społeczny i partyjny (PZPR). Swoją działalnością przyczynił się do rozwoju przedsiębiorstwa. Rozwijał także współpracę z kontrahentami zagranicznymi firmy.
ANTONI MICHALCZUK (rocznik 1916). W Świnoujściu od 1946 r. Początkowo pracownik fizyczny Kapitanatu Portu, a później starszy oficer nabrzeży. Przez dwie kadencje radny Powiatowej Rady Narodowej (PRN), a przez kolejne dwie radny Miejskiej Rady Narodowej (MRN). Aktywny członek partii (PZPR).
ZDZISŁAW PODKOWSKI (rocznik 1924). Dyplomowany profesor szkoły średniej, długoletni zasłużony nauczyciel, a następnie dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Świnoujściu. Przez 11. lat pełnił funkcję Przewodniczącego Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (FJN). Trzy kadencje był radnym MRN, pełniąc funkcję członka prezydium. W ostatniej kadencji społeczny wiceprzewodniczący MRN.
ZOFIA POLESZCZUK (rocznik 1906). Przepracowała 40 lat w zawodzie nauczycielskim przed- i po wojnie. Emerytowana nauczycielka szkoły nr 11. Jedna z pierwszych osób organizujących szkołę w Międzyzdrojach. Aktywna społecznie, działaczka Ligi Kobiet, radna MRN. Z jej inicjatywy wybudowano szkołę podstawową i przedszkole.
ARKADIUSZ SIKORSKI (rocznik 1929). Pracownik Żeglugi Świnoujskiej od 1952 r. Aktywista Związku Młodzieży Polskiej w latach 1948-1952. Działacz partyjny (PZPR).
EUGENIA SMOTRYŚ (rocznik 1901) Mieszkała w Świnoujściu od 1950 r. Pracownica fizyczna w sądzie, aktywistka społeczna i partyjna (PPR i PZPR). W latach 1955 – 1957 radna MRN, działaczka Ligi Kobiet.
ANTONI STAWICKI. Od 1952 r brukarz w MPGKiM w Świnoujściu. Związkowiec, działacz Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Przez trzy kadencje radny MRN i ławnik Sądu Powiatowego.
Opracowanie na podstawie wpisów do Ksiąg Zasłużonych wraz z uzupełnieniami.
Fotografie zamieszczone w I tomie Księgi Zasłużonych pochodzą ze zbiorów Archiwum Urzędu Miasta Świnoujście, zbiorów Archiwum Państwowego Szczecin Oddział Biała Góra koło Międzyzdrojów, archiwum tygodnika „Wyspiarz” i „Wyspiarz niebieski”, zbiorów Foto Video „Reflex” Podhorodeccy, archiwum dr Józefa Plucińskiego i Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Świnoujściu, zbiorów Telewizji Słowianin oraz zbiorów prywatnych.
Dokumentalista – Kronikarz Miejski Krzysztof Nowak