Niektóre wyspiarskie postacie pozostają na kartach naszej historii jakby nieco pomijane i przez to w dużej mierze zapomniane.
Najwyższy czas przywrócić im właściwe, zaszczytne miejsce w panteonie osób, które odegrały w przeszłości Świnoujścia i kraju ważną społeczną rolę. Do tego gremium bezsprzecznie należy kmdr Tadeusz Rutkowski.
KMDR TADEUSZ RUTKOWSKI
Urodzony 9 marca 1906 w Białymstoku, zm. 27 marca 1977 w Świnoujściu, gdzie też został pochowany na cmentarzu komunalnym. Kawaler Srebrnego Krzyża Virtuti Militari, komandor i morski oficer pokładowy okrętów nawodnych, artylerzysta, dowódca pełniący różne funkcje, twórca świnoujskiego oddziału Polskiego Rejestru Statków.
Przed wojną T. Rutkowski służył od 1929 r na wielu jednostkach Marynarki Wojennej. Od 5 czerwca 1939 do 1 września 1939 r. jako kpt. mar. był dowódcą szkolnego okrętu artyleryjskiego ORP „Mazur” stacjonującego w porcie wojennym na Oksywiu. 1 września o godz. 14.00 port zaatakowały niemieckie Junkersy. W czasie nalotu i bombardowania, jedna z bomb, trafia w molo na wysokości dziobu ORP „Mazura”, powodując pęknięcie kadłuba. Okręt zaczął tonąć. Kolejna bomba eksplodowała na śródokręciu, w wyniku, czego okręt przełamał się na pół i osiadł na stępce. Wybuch bomby i kotłów okrętowych wyrzucił dowódcę kpt. mar. T. Rutkowskiego do morza. Mimo licznych zniszczeń oraz ogromnych strat w ludziach, pozostali członkowie załogi prowadzili ogień przeciwlotniczy. Ocenia się, że zginęło około 40 ludzi z 77-osobowej załogi. Z wraku zostały zdemontowane i ustawione na lądzie armatki 75 mm, a pozostałe uzbrojenie zamontowano w improwizowanym pociągu pancernym „Smoku Kaszubskim”, który użyła Lądowa Obrona Wybrzeża.
2 września 1939 roku kpt. mar. T. Rutkowski, dzień po wyratowaniu się z morza, zgłosił się do dowódcy Dywizjonu Artylerii Nadbrzeżnej (DAN-u) obrony Helu – kmdr ppor. Stanisława Kukiełki i uczestniczył w obronie Helu oraz Oksywia – jako jego zastępca. Na Helu przez 32 dni załoga walczyła i trwała na stanowiskach w niezwykle trudnych warunkach. Dopiero 1 października 1939 r. około godziny 19.30 w sopockim hotelu Kasino-Hotel po przeszło półtoragodzinnych negocjacjach, podpisano akt kapitulacji. Dzień później nastąpiło przekazywanie Niemcom baterii artyleryjskich i obiektów wojskowych. Obrońcy przed wymarszem do niewoli odśpiewali hymn narodowy.
Korpus oficerski, wraz z kpt. mar. T. Rutkowskim, przewieziono do Gdańska, gdzie zaokrętowano ich na okręcie szpitalu Wilhelm Gustloff, a Gestapo od razu rozpoczęło przesłuchiwanie jeńców. Z Gdańska korpus oficerski – obrońców Helu, przewieziono do Gdyni, skąd 5 października 1939 r. dalej do obozu X C Nienburg nad Wezerą, w pobliżu Bremy. Cztery dni później trafili do Austrii, do obozu XVIII Spittal, nad Drawą, gdzie kpt. mar. T. Rutkowski był organizatorem i słuchaczem Kursów Artylerii Lądowej. Natomiast 1 czerwca 1940 r. nastąpił wyjazd ze Spittal do Oflagu II C Woldenberg. Tam w jednym baraku zgromadzono oficerów Marynarki Wojennej. W II-C Woldenbergu Rutkowski był wykładowcą na Kursach Artylerii Morskiej, oraz czynnym słuchaczem Uniwersytetu Woldenbergu. Kilka razy trafił do aresztu – izolatki – m. in. za „...obrazę Armii Niemieckiej...”. W czasie ewakuacji, oficerowie obozu „Wschód” (około 3000 jeńców), w którym znajdował się kpt. mar. T. Rutkowski, zostali wyzwoleni przez wojska radzieckie 30 stycznia 1945 r. w majątku Dziedzice pod Barlinkiem.
Po wyzwoleniu w styczniu 1945 r. wrócił do kraju i po spotkaniu z rodziną w Warszawie, udał się do Sopotu, gdzie od grudnia 1945 pełnił funkcję inspektora w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym. Następnie do lutego 1946 r. pracował w Kapitanacie Portu w Gdańsku i Gdyni, jako pilot portowy. 27.02.1946 r. został powołany do służby w odradzającej się Marynarce Wojennej. Zweryfikowany w stopniu komandora podporucznika w Sztabie Głównym MW był m.in. Szefem Oddziału Operacyjnego Wyszkolenia Morskiego, przez pół roku pełnił funkcję Oficera Artylerii Floty i dodatkowo Dowódcy Dywizjonu Artylerii Kolejowej. W sierpniu 1947 r. objął stanowisko Szefa Sztabu Szczecińskiego Okręgu Nadmorskiego (SON). Od czerwca 1950 do początku 1951 r. pełnił obowiązki dowódcy SON-u. Po awansie na komandora porucznika, w styczniu 1951 objął dowództwo Bazy Marynarki Wojennej w Świnoujściu. 15.12.1951 został w ramach represji stalinowskich zwolniony ze służby z pozbawieniem praw emerytalnych.
Po zwolnieniu z MW przez kilka lat pracował jedynie dorywczo. Uzyskanie stałego zatrudnienia dla osoby z taką przeszłością było bowiem niemożliwe ze względu na zalecenia ówczesnych władz bezpieczeństwa dla pracodawców, dotyczące powstrzymania się od oferowania stałej pracy „oflagowcom czy woldemberczykom”. Dopiero od 1954 r. został zatrudniony na stałe w Polskim Rejestrze Statków, gdzie był założycielem oddziału w Świnoujściu. Jako inspektor kierował tym oddziałem PRS-u do momentu odejścia na emeryturę w 1971 r. W czasie 17-letniej pracy skończył studia uzyskując dyplom inżyniera na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej. Wyrazem uznania za pracę i kierowanie placówką było wyróżnienie Złotą Odznaką „Zasłużony Pracownik Morza”.
W 1960 roku ponownie potwierdzono, T. Rutkowskiemu wcześniej unieważniony i odebrany dyplom Kapitana Żeglugi Małej, przyznany 1.12.1945 r. Po 30 latach życia w Świnoujściu zmarł tutaj 27.03.1977 roku przeżywszy 71 lat. Jego grób znajduje się na cmentarzu komunalnym w Świnoujściu. W dniu 21.11.2018 r pośmiertnie awansowany na stopień komandora.
Na podstawie m.in. zapisu w Wikipedii; Foto: Wikipedia
Dokumentalista - Kronikarz Miejski Krzysztof Nowak